ERGASTIRI ENTRY 02/  2010

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΑΠΕΙΛΗ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΦΟΝΤΟ

 Του ΚΑΨΑΣΚΗ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ 

Εν μέσω της πιο βαθιάς οικονομικής κρίσης της μεταπολεμικής περιόδου και των σοβαρών κλυδωνισμών που αυτή προκαλεί στο ευρωπαϊκό οικονομικό οικοδόμημα ,η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να συνεχίσει το φιλόδοξο πρόγραμμα της διεύρυνσης που αφορά τα νέο αναδυόμενα κράτη της πρώην ενωμένης Γιουγκοσλαβίας και τη Τουρκία.

Μόλις το περασμένο Οκτώβριο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την ετήσια έκθεση της που περιλαμβάνει τη στρατηγική διεύρυνσης και της κυριότερες προκλήσεις για το 2010 ( Enlargement Strategy and Main Challenges 2010) , σύμφωνα με την οποία οι ενταξιακές διαδικασίες των υποψήφιων κρατών βαίνουν ικανοποιητικώς.

Ενταξιακή πορεία υποψηφίων κρατών. 

Πιο συγκεκριμένα μέσα στο 2010 ορίζεται η έναρξη των διαπραγματεύσεων με την ΠΓΔΜ ενώ αναμένεται  να ολοκληρωθούν αυτές της Κροατίας, η πλήρη ένταξη της οποίας υπολογίζεται από τους ευρωπαίους αναλυτές  για το 2012.Οι υπόλοιπες υποψήφιες χώρες ( Τουρκία, Αλβανία ,Βοσνία –Ερζεγοβίνη , Σερβία, Μαυροβούνιο ) έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στο θέμα των προϋποθέσεων ένταξης, όπως σημειώνεται στην έκθεση, ωστόσο δεν προβλέπεται πιθανή ένταξη τους στο ρεαλιστικά άμεσο μέλλον. 

Σημαντικές καθυστερήσεις

Το ύφος της συγκεκριμένης έκθεσης σχετικά με τις διαδικασίες διεύρυνσης μοιάζει αρκετά αισιόδοξο, χωρίς ωστόσο να υπολογίζει τα πολλαπλά προβλήματα που δημιουργούνται εξαιτίας των σημαντικών καθυστερήσεων που παρατηρούνται στις διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υποψηφίων κρατών. Η Κροατία ,για παράδειγμα που θεωρείται από τους ειδικούς η χώρα που θα εγκαινιάσει τη 5^η διεύρυνση ,μετά το 2007  και την διπλή είσοδο των Βουλγαρία και Ρουμανία ,θα το καταφέρει με 8ετή καθυστέρηση από την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Σημαντική κωλυσιεργία συναντάται σχεδόν σε όλες τις υπό ένταξη χώρες με τα προβλήματα που ανακύπτουν να είναι κάθε φορά διαφορετικά. Η αδυναμία της Τουρκίας να συμμορφωθεί στις υποδείξεις και στις προϋποθέσεις  των όρων ένταξης αλλά και η αντίθετη στάση που κρατούν αρκετά ευρωπαϊκά κράτη στο θέμα εισόδου της τελευταίας  στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, φράζουν εδώ και αρκετό καιρό το δρόμο της γείτονα χώρας στην Ε.Ε. Η αντιπαράθεση με την Ελλάδα  και η αδιάλλακτη στάση που τηρεί στο θέμα της ονομασίας δεν θα μπορούσαν παρά να μην επιτρέπουν στην Π.Γ.Δ.Μ να ονειρεύεται μία γρήγορη ένταξη ,ενώ το άλυτο θέμα με το Κοσσυφοπέδιο, το οποίο πρόσφατα ανακοίνωσε την ίδρυση ανεξάρτητου κράτους καθώς και η αδυναμία συλλήψεως των κατηγορουμένων για εγκλήματα πολέμου, Γκόραν Χάτζιτς και Ράτκο Μλάντιτς δεν αποτρέπουν ούτε τη Σερβία από το Γολγοθά των μαραθώνιων διαπραγματεύσεων για αρκετά χρόνια ακόμη. Παράλληλα το ασταθέστατο καθεστώς της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δεν αφήνει περιθώρια για σκέψεις άμεσης ένταξης ενώ ακόμη και το Μαυροβούνιο αδυνατεί να επιταχύνει της διαδικασίες εναρμόνισης με την Ευρωπαϊκή νόρμα. 

Διμερείς σχέσεις, εθνικές συγκρούσεις

Η απερίσκεπτη ενέργεια της Επιτροπής να επισπεύσει την έναρξη των διαδικασιών ένταξης για χώρες φανερά ανέτοιμες ,αποκλειστικά στο βωμό της ισχυροποίησης σε οικονομικό και πολιτικό πεδίο, δεν διαφαίνεται μόνο από την αδυναμία των κρατών αυτών να θεμελιώσουν και να ενσωματώσουν τα στοιχεία και τις συνθήκες που προστάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά προκύπτει και από την αδυναμία της ίδιας να υιοθετήσει μεσολαβητική στάση για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν ανάμεσα σε κράτη μέλη και υπό ένταξη κράτη. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποτελούν οι συγκρούσεις που προέκυψαν ανάμεσα σε Ελλάδα και ΠΓΔΜ για το θέμα της ονομασίας αλλά και αυτές μεταξύ Σλοβενίας και Κροατίας για το προσδιορισμό των θαλάσσιων συνόρων στο κόλπο του Πιράν στην Αδριατική θάλασσα. Η Ε.Ε και στις δύο περιπτώσεις υιοθέτησε παθητική στάση ουδετερότητας ,ζητώντας από τις εμπλεκόμενες χώρες να επιλύσουν τις διαφωνίες τους σε επίπεδο διμερών σχέσεων. Στη μοναδική ενέργεια που επιδόθηκε και τις δύο φορές που κλήθηκε να αποδώσει δικαιοσύνη ,ήταν αντίστοιχα να διακόψει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Κροατίας και τις συζητήσεις για την έναρξη της ίδιας διαδικασίας με την Π.Γ.Δ.Μ. Η αναλγησία και η ατολμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα διεθνικών διαφωνιών διαφαίνεται και από το γεγονός, πως την αντιπαράθεση ανάμεσα σε Ελλάδα και Π.Γ.Δ.Μ ,δύό χώρες που ανήκουν στην γηραιά Αλβιόνα, με την μία να είναι μόνιμο μέλος της Ένωσης και την άλλη να περιμένει στην αίθουσα αναμονής για να εισέλθει στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, έχει αναλάβει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. 

Απογοήτευση, έλλειψη εμπιστοσύνης και ανάδυση του εθνικισμού.

Η είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί πράξη καθολικής αποδοχής από τον πληθυσμό της εκάστοτε υπό ένταξης χώρας στην ιστορία της διεύρυνσης. Η αποτυχία ,ως προς τον χρονικό ορίζοντα, του συγκεκριμένου σχεδίου για τις  χώρες των δυτικών Βαλκανίων και τη Τουρκία δημιουργεί στην Έ.Ε ένα επιπρόσθετο πρόβλημα ,που όφειλε να έχει προβλέψει και το οποίο μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επιβλαβές για το μέλλον και τη συνοχής της Ένωσης.

Η συνεχιζόμενη αναβολή της ένταξης και η αναβλητική συμπεριφορά ,της κατά τα φαινόμενα ,ευθυνόφοβης Ευρωπαϊκής Ένωσης αρχίζει και προκαλεί δυσαρέσκεια και προβληματισμό στους λαούς των υποψήφιων κρατών  ,συναισθήματα που εκφράζονται είτε με τη μορφή αρνητικών για την Ε.Ε δημοσκοπήσεων είτε με την ανάδειξη σε πρωταγωνιστικούς ρόλους στο πολιτικό σκηνικό, ακραίων εθνικιστικών τάσεων και ακροδεξιών πολιτικών κομμάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει δημοσκόπηση (έρευνα) που διεξήχθη με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ερευνών του πανεπιστημίου της Άγκυρας. Η συγκεκριμένη δημοσκόπηση έλαβε χώρα το διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2009 σε 9 διαφορετικές τουρκικές πόλεις με τη συμμετοχή 1032 ατόμων. Στο ερώτημα για το κατά πόσο επιθυμούν την ένταξη τους στην Ε.Ε οι τούρκοι πολίτες απάντησαν θετικά σε ποσοστό 55.3%.Αριθμός που ,αν και αισθητά μειωμένος από παλαιότερες παρόμοιες δημοσκοπήσεις, παραμένει αρκετά υψηλός. Ωστόσο η έντονη δυσαρέσκεια της τουρκικής κοινής γνώμης εξυφαίνεται από τα ποσοστά των απαντήσεων σε άλλες ερωτήσεις. Πιο συγκεκριμένα σε ερώτηση για το πότε πιστεύουν πως θα ενταχθεί η Τουρκία στην Ε.Ε, το 33,2% των ερωτηθέντων απαντά ποτέ, ενώ όταν τους ζητήθηκε να βαθμολογήσουν το βαθμό αξιοπιστίας και ειλικρίνειας των πράξεων της Ε.Ε απέναντι στη χώρα τους το 83,9% επέλεξε να μην σημειώσει καμία από τις προεπιλεγμένες απαντήσεις. Του λόγου το αληθές δεν επιβεβαιώνουν μόνο οι απόψεις της τουρκικής κοινής γνώμης, αλλά και η αλλαγή στην ιεράρχηση των στόχων στην εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Ερντογαν σύμφωνα με την οποία η είσοδος της χώρας στην Ε.Ε έχει υποχωρήσει στη τρίτη θέση των τουρκικών επιδιώξεων, με την ανάληψη και την εδραίωση της πρωτοκαθεδρίας στη περιοχή της Μ.Ανατολής αλλά και την επανόρθωση των σχέσεων με τους αρμενίους ν’ αποτελούν πλέον πρώτες προτεραιότητες για τη τουρκική κυβέρνηση. Αντίστοιχη δυσαρέσκεια για την συμπεριφορά της Ε.Ε παρατηρείται και στις υπόλοιπες χώρες. Η δεξιά κυβέρνηση του VMRODPMNE υπό την ηγεσία του Νίκολα Γκρούεφσκι ,μετά την αποτυχία ένταξης στο ΝΑΤΟ αλλά και το βέτο της Ελλάδας στη προοπτική εισόδου της χώρας στην Ε.Ε αποφάσισε να προχωρήσει σε σωρεία προκλήσεων ενισχύοντας το εθνικό αίσθημα. Η ονομασία του νέου αυτοκινητοδρόμου που φθάνει μέχρι τα ελληνικά σύνορα ,σε «Φίλιππος της Μακεδονίας»

και η ανέγερση σε όλη τη χώρα κτηρίων με την ονομασία Μέγας Αλέξανδρος και Φίλιππος γίνεται αποδεκτή από τον λαό της ΠΓΔΜ, που εμφανίζεται βαθύτατα πληγωμένος από την στάση της ελληνικής αλλά και της ευρωπαϊκής πλευράς σε ένα θέμα που αμφισβητεί την δική τους ιστορική προέλευση. Η Αλβανία περιμένει να δει τη στάση της Ε.Ε πάνω στο θέμα του Κοσσυφοπεδίου, χωρίς να έχει εγκαταλειφθεί ποτέ  η ιδέα σχηματισμού της  «Μεγάλης Αλβανίας» με την επανένωση τόσο της Αλβανικής μειονότητας του Κοσσυφοπεδίου όσο και αυτής της ΠΓΔΜ . Στον ίδιο μήκος κύματος φαίνεται να κινείται και η Σερβία, που ωστόσο κατάφερε να περιορίσει τη δύναμη του «Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος» (SRS),το Μάιο του 2008,αφήνοντας το στη δεύτερη θέση, με το συνασπισμό «Για μία Ευρωπαϊκή Σερβία»(με επικεφαλή τον πρόεδρο  Μπόρις Τάντιτς),να κατακτά τη πρώτη θέση, αποτυπώνοντας έκδηλα τη θέληση του Σερβικού λαού να δώσει ακόμη  μία ευκαιρία στην Ε.Ε. Πολλοί αναλυτές ωστόσο εκτιμούν πως ενδεχόμενη ασυνέπεια από τη πλευρά της Ένωσης αλλά και λάθος χειρισμοί στο θέμα του Κοσσυφοπεδίου ,για το οποίο η Σερβία έχει προσφύγει στον ΟΗΕ, μπορεί να προκαλέσουν ραγδαία αύξηση της δυναμικής του δεξιού κόμματος ,ενδεχόμενο που θα υποθηκεύσει το μέλλον της Σερβίας στην Ε.Ε. H αδυναμία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης να απεμπλακεί από το επιζήμιο καθεστώς στο οποίο περιήλθε με το τέλος του πολέμου, και η καθυστέρηση της να επιβάλει τις συνταγματικές αλλαγές που θα επιτρέψουν στους πολιτικούς μηχανισμούς να εναρμονιστούν με τις επιδιώξεις της Ε.Ε, (γεγονός που τόνισε και η καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ ύστερα από τη προ μηνός συνάντηση της με τον Βόσνιο ομόλογο της  Ζέλικο Κόμσιτς) εντείνουν τη δυσαρέσκεια των Βοσνίων απέναντι στην Ε.Ε ,δυσαρέσκεια που ενισχύεται και από την άρνηση της τελευταίας να εγείρει την άρση του καθεστώτος θεωρήσεων εισόδου για τους πολίτες που επιθυμούν να εισέλθουν σε χώρες της Ε.Ε ,φοβούμενη την ανάπτυξη  μεταναστευτικών ρευμάτων προς άλλα ευρωπαϊκά κράτη στο κυνήγι πιο βιώσιμων συνθηκών. 

Αντιμετώπιση μίας πραγματικής απειλής. 

Η εμφάνιση εθνικιστικών πυρήνων στις υποψήφιες χώρες αλλά και ανάμεσα στους μειονοτικούς πληθυσμούς αυτών ,που ζουν ανά την Ευρώπη, αποτελεί τη πρώτη μεγάλη απειλή που καλείται να αντιμετωπίσει  η Ευρωπαϊκή Ένωση και υποδηλώνει την αποτυχία τόσο της ίδιας όσο και του συνόλου των πρακτικών που ακολουθούν τα θεσμικά της όργανα. Ας μην παραγνωρίζουμε το γεγονός πως η αρχική ιδέα για τη δημιουργία ενός υπερεθνικού οργανισμού μετά το τέλος του Β’ παγκοσμίου πολέμου γεννήθηκε ακριβώς από αυτή καθαυτή την ανάγκη αποτροπής εμφάνισης στο μέλλον, ακραίων εθνικιστικών κινημάτων στον ευρωπαϊκό χώρο που θα ήταν πιθανό να οδηγήσουν σε πολεμικές συγκρούσεις. Η σοβαρότητα της κατάστασης δεν μπορεί ν’αντιμετωπιστεί με τη λήψη ημίμετρων και την εύρεση προσωρινών λύσεων. Χρειάζεται πλήρης ανασυγκρότηση του πολιτικού σχεδιασμού της  Ένωσης με κυριότερο στόχο την άμεση ικανοποίηση της πλευράς των υπό ένταξη κρατών με σκοπό την αναθέρμανση των σχέσεων με την Ε.Ε, ή την αποφυγή της οριστικής ψύχρανσης. Η κατάργηση της βίζας στους πολίτες της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και της ΠΓΔΜ τουλάχιστον για τη συγκεκριμένη τρίμηνη ελεύθερη διακίνηση τους εντός Σενγκεν αποτελεί κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση εντούτοις δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελέσει πανάκεια. Η συγκρότηση ενός νέου θεσμικού οργάνου με αποκλειστικές αρμοδιότητες την ευκολότερη προσαρμογή και εναρμόνιση των υποψήφιων χωρών, με τις διατάξεις της Ε.Ε αλλά και την επίλυση προβλημάτων που προκύπτουν κατά τη διαδικασία είτε σε εσωτερικό είτε σε διεθνές επίπεδο .Παράλληλα η δημιουργία ενός ιδιότυπου καθεστώτος ανεπίσημης ένταξης των υποψηφίων χωρών στην Ένωση και η συμμετοχή στα θεσμικά της όργανα χωρίς τη δυνατότητα ψήφου ή ανάληψης της εξάμηνης κυλιόμενης προεδρίας θα βοηθούσε τις ηγεσίες των χωρών να ταυτιστούν και να ακολουθήσουν τους ρυθμούς των υπόλοιπων κρατών. Τέλος η εκπόνηση ενός οικονομικού σχεδίου για την ενίσχυση των ασθενικών οικονομιών των υποψήφιων χωρών θα προσδώσει ένα αίσθημα ανακούφισης και θετικών συναισθημάτων για την Ε.Ε.

Ματιά στο μέλλον.

Ο καθορισμός μίας πολιτικής στόχων με αποκλειστική προοπτική την ισχυροποίηση της Ένωσης σε επίπεδο εμπορικών σχέσεων και την αναγωγή της σε ρυθμιστή των εξελίξεων στο παγκόσμιο σκηνικό θα πρέπει να αποτελεί κάτι παραπάνω από υποχρεωτική συνθήκη για το μέλλον . Είτε γι αυτούς που οραματίζονται μία Ε.Ε που θα ασκεί ενιαία πολιτική ,είτε γι αυτούς που προσβλέπουν απλώς σε μία ανεπτυγμένη και υπερδραστήρια Ευρώπη στο οικονομικό πεδίο, η αποφυγή των ίδιων βιαστικών λαθών στο θέμα της διεύρυνσης θα πρέπει να θεωρείται αυτοσκοπός. Το μέλλον της ίδιας της Ένωσης δεν πρέπει να επαφίεται στις μαζικές διευρύνσεις ανέτοιμων και ξένων προς την ευρωπαϊκή ιδεολογία κρατών αφού είναι πλέον πασιφανές πως η πραγματική απειλή της σταθερότητας και της ομοιογένειας του δεύτερου πιο ιστορικού υπερεθνικού οργανισμού βρίσκεται κάπου στο εσωτερικό του και όχι στις επιτηδευμένες επιθέσεις που απειλούν να βλάψουν την συλλογική αυτή προσπάθεια και πιθανώς να ελέγχονται από αντίπαλα κέντρα εξουσίας.©

<<τα εν οίκω