ERGASTIRI ENTRY 1/  2010

It’s all Greek to me

Περίπατος σε μία διαφορετική Αθήνα

Του Πέτρου Αικατερίνη

Η Ελλάδα τον τελευταίο καιρό δε θυμίζει σε τίποτα μία από τις δημοφιλείς χώρες που επισκέπτονται εκατομμύρια άνθρωποι από κάθε γωνιά του κόσμου τους καλοκαιρινούς μήνες. Ο ήλιος και ο γαλάζιος ουρανός έχουν κρυφτεί πίσω από γκρίζα σύννεφα και η βροχή κάνει συχνά – πυκνά αισθητή την εμφάνισή της. Το μουντό σκηνικό εντείνεται ακόμη περισσότερο από την βαθιά οικονομική κρίση που πλήττει τη χώρα μας τους τελευταίους μήνες και έτσι στους δρόμους δεν συναντάς εύκολα να περιφέρονται ορδές τουριστών με σορτσάκια και γυαλιά ηλίου  που έρχονται ως εδώ για να ζήσουν τον δικό τους μύθο.

Ωστόσο, κατηφορίζοντας τον πεζόδρομο της Ερμού κάποιο από τα πρωινά που θύμιζαν περισσότερο νύχτα παρά ημέρα έπεσα πάνω σε φασκιωμένους νεαρούς και καλοντυμένες νεαρές που γελούσαν αστειευόμενοι για την κατάσταση της χώρας μας. «Αδιαφορία ή απελπισία;» σκέφτηκα κατευθυνόμενος προς το Μοναστηράκι. Εδώ, στα τραπεζάκια των καφετεριών φιλοξενούνται μερικοί γενναίοι που αψηφούν το κρύο και τη βροχή για να απολαύσουν το τσιγάρο τους, τη δικιά τους αμαρτωλή συνήθεια, καθώς κάποια από αυτά τα μαγαζιά έχουν απαγορέψει το κάπνισμα στους εσωτερικούς χώρους. Τους ακούω να κατηγορούν γενικά και αόριστα την Ευρώπη για ακόμα ένα κακό που προσέθεσε στον ήδη ταλαιπωρημένο –σύμφωνα με αυτούς- ελληνικό λαό και πως εκείνοι δεν πρόκειται ποτέ να συμβιβαστούν στην απαγόρευση του καπνίσματος και σε μια σειρά άλλων μέτρων που θεωρητικά μας επιβάλλονται εν αγνοία μας και «εκ των άνωθεν».

Μπαίνω μέσα σε ένα από αυτά και συναντώ δεκάδες νέους από κάθε γωνιά της Ευρώπης να συζητούν σε έντονους τόνους υπό τους ήχους γνωστών ξένων pop μουσικών, μιλώντας σε σπαστά αγγλικά ή στη δικιά τους γλώσσα και προσδίδοντας μία διαφορετική νότα στην ατμόσφαιρα. Πρόκειται για το αγαπημένο στέκι των φοιτητών από τα προγράμματα Erasmus αλλά και ένα μέρος που επισκέπτονται συνήθως οι couch surfers που έρχονται στη χώρα μας για διακοπές, δίνοντας έναν πολυπολιτισμικό τόνο σε κάθε μεγαλούπολη. Αλλά πρόκειται και για το δικό μου καταφύγιο καθώς έρχομαι εδώ όταν θέλω να δραπετεύσω από την στενή ελληνική πραγματικότητα και τα τυπικά στερεότυπα που κάθε λαός κουβαλά στην πλάτη του για λόγους που ακόμα και σήμερα αδυνατώ να καταλάβω. Παραγγέλνω τον αγαπημένο μου καφέ, ανοίγω το laptop και χάνομαι στις συζητήσεις των θαμώνων που είναι ένα συνονθύλευμα διαφόρων γλωσσών και προφορών. Ακούγοντας τες όλες μαζί, μου θυμίζουν ένα από εκείνα τα ξενόγλωσσα τραγούδια που πάντα σιγοψιθυρίζεις αλλά ποτέ δεν καταλαβαίνεις τους στίχους του και μου έρχεται στο μυαλό η ελληνική παροιμία «μου φαίνονται όλα κινέζικα» ή αγγλιστί «it’s all Greek to me».

Η αισιοδοξία ενός Κροάτη

Κάποια στιγμή ακούω έναν τύπο από το διπλανό τραπεζάκι να κάνει λόγο για την ομοσπονδοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφερόμενος στο σχετικό βιβλίο του τέως πρωθυπουργού του Βελγίου Guy Verhofstadt. Ονομάζεται Karlo και κατάγεται από ένα χωριουδάκι έξω από το Ζάγκρεμπ, την πρωτεύουσα της Κροατίας στην οποία και γεννήθηκε πριν από περίπου 26 χρόνια. Φαίνεται να συμμερίζεται απόλυτα το όραμα του βέλγου πολιτικού για μία όσο το δυνατόν περισσότερο ενωμένη Ευρώπη, υποστηρίζοντας πως είναι απλά θέμα χρόνου να αλλάξει η μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να στραφεί προς το αμερικάνικο πρότυπο των Η.Π.Α.. Μην μπορώντας να αντισταθώ τον ρωτώ εάν μπορώ να συμμετέχω στη συζήτηση του και να κάτσω στο τραπέζι του. Απέναντί του βρίσκονται ακόμα δύο άτομα η Elena και ο Mehmet. Αν και δεν μπορώ να πω ότι καταλαβαίνω και γνωρίζω τα πάντα για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους θεσμούς της, ωστόσο πάντα μου αρέσει να ανακαλύπτω τις απόψεις άλλων και να ανακατεύομαι σε συζητήσεις που ίσως αύριο να επηρεάσουν και το δικό μου μέλλον.

Τους συστήνομαι και αμέσως ρωτάω τον Karlo τι πιστεύει πως θα αλλάξει στην χώρα του όταν τελειώσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις και γίνει η Κροατία πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που αναμένεται να λάβει χώρα μέσα στον επόμενο χρόνο. Εκείνος με κοιτά έκπληκτος και αντί για απάντηση μου αρπάζει τον υπολογιστή και με βάζει να παρακολουθήσω στο Υoutube μία συνέντευξη της πρωθυπουργού της χώρας του Jadranka Kosor σχετικά με τη διαμάχη των συνόρων μεταξύ Κροατίας και Σλοβενίας. «Να ένα καλό που θα μπορούσε να μας προσφέρει αυτή η ένωση», αναφωνεί! Ο ίδιος πιστεύει πως η Ε.Ε. μπορεί να εγγυηθεί την επίλυση κάποιων χρόνιων προβλημάτων και μου εξηγεί πως η ειρήνη και η σταθερότητα δεν είναι ένα εξασφαλισμένο δεδομένο για όλους τους πολίτες. «Κάποια στιγμή κατά τον Εμφύλιο μπορούσα να αναγνωρίζω από τους πυροβολισμούς που άκουγα ποιο όπλο χρησιμοποιούσαν. Κάποιοι συμπατριώτες μου είναι κατά της ένταξης, αλλά εγώ πιστεύω πως με τη βοήθεια των ευρωπαίων μπορούν να γίνουν αρκετά βήματα προς τη θετική κατεύθυνση σε προβλήματα που για εμάς φαντάζονται  αξεπέραστα. Φυσικά δεν βλέπω την Ε.Ε. ως την νεράιδα του παραμυθιού που θα τα εξαφανίσει όλες τις διαφορές μας, με το μαγικό της ραβδάκι. Πρέπει και εμείς να κάνουμε πολλές ακόμα προσπάθειες».

Τι γνώμη έχουν οι γείτονες;

Τον λόγο του διακόπτει το τρανταχτό γέλιο του Mehmet. Κατάγεται από την Σμύρνη της Τουρκίας και έχει έρθει εδώ με το πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών και φυσιογνωμικά μοιάζει πολύ με έλληνα, όπως είναι φυσικό. Βλέποντας το βλέμμα απορίας μου, δεν διστάζει να μου εξηγήσει –«δίχως παρεξήγηση», όπως συνεχώς τόνιζε- πως η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα προς αποφυγήν για κάθε υποψήφια χώρα. «Εσείς οι Έλληνες είστε σπάταλοι σε όλα: από τα αισθήματα και το φαγητό μέχρι τα οικονομικά σας και περιμένετε η ΕΕ και οι καλοκαιρινές διακοπές να λύσουν όλα τα προβλήματα σας. Αυτό είναι άδικο και ουτοπικό!». Διακρίνοντας ένα τόνο ειρωνείας στα λόγια του –ίσως φταίει και η όποια προκατάληψη μου για την αιώνια έχθρα μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων- τον ρωτώ για ποιο λόγο θέλει εκείνος να εισέλθει η Τουρκία στην ΕΕ.

Αρχίζοντας ένα λογύδριο με πολυάριθμα επιχειρήματα που περιστρέφονταν κυρίως γύρω από οικονομικά ζητήματα και θέματα ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων και προσώπων, τον διακόπτω ζητώντας να μάθω εάν οι συμπολίτες του έχουν ένα είδος εμμονής για ευρωπαϊκή αναγνώριση. «Το αντίθετο. Πολλοί από τους Τούρκους ειδικά στο κεντρικό και στο ανατολικό τμήμα δε θεωρούν τους εαυτούς τους ευρωπαίους και ούτε αισθάνονται έτσι.» Οι σκέψεις μου σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι και να αισθάνεσαι ευρωπαίος εξατμίζονται καθώς εκείνος συνέχιζε να εξηγεί τις σχέσεις του γειτονικού κράτους με την Γηραιά Ήπειρο. «Και έχουμε κουραστεί από την προσπάθεια για  ένωση καθώς η όλη διαδικασία έχει ξεκινήσει εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Απλά η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων είναι κάτι που εσύ ως Έλληνας δεν μπορείς να καταλάβεις: δεν σου έχουν απορρίψει δύο φορές τη βίζα για μία χώρα που απέχει μερικά λεπτά με το καράβι από την πατρίδα σου! Η Ευρώπη για εμάς είναι κάτι διφορούμενο όπως ένα ταξίδι από την Σμύρνη στα ελληνικά νησιά: τόσο κοντά μα ταυτόχρονα και τόσο μακριά!». Δεν έχω παρά να συμφωνήσω μαζί του και απλά να προσθέσω πως στην τελευταία του πρόταση θα ταίριαζε καλύτερα ένα ερωτηματικό παρά η κατάφαση.

Η ελληνική πραγματικότητα

Την συζήτηση μας διακόπτει ένας έλληνας γύρω στα 30 με χοντρό μπουφάν βρεγμένος ως τα κόκαλα, που μπαίνει φουριόζος στην καφετέρια κάνοντας αισθητή την παρουσία του σε όλους και αναζητώντας προφανώς ένα καταφύγιο από τη βροχή που είχε πλέον ενταθεί και δημιουργούσε δυνατούς θορύβους. Κάθεται βιαστικά και παραγγέλνει με όχι ιδιαίτερα ευγενικό τόνο στη σερβιτόρα έναν φραπέ, τον εθνικό καφέ των νεοελλήνων! Ανάβει ένα τσιγάρο προκαλώντας την έντονη απορία όλων των παρευρισκομένων και μετά από τις συστάσεις του προσωπικού για απαγόρευση του καπνίσματος, αποχωρεί τσαντισμένος και βρίζοντας –και αυτός- γενικά και αφηρημένα την  Ευρώπη: «Εδώ είναι Ελλάδα και όχι Ευρώπη! Θα κάνουμε ότι θέλουμε και όχι ότι μας λένε! Σιγά μην σεβαστώ τους ηλίθιους κανόνες σας.» Στα διπλανά τραπεζάκια κάποιες ανοιχτόχρωμες, ξανθές κοπέλες δείχνουν ιδιαίτερα ενοχλημένες από το σκηνικό, μουρμουρίζοντας διαφορά πράγματα στη γλώσσα τους και ρίχνοντας επικριτικά βλέμματα σε άλλους έλληνες που επιδοκίμασαν την κίνηση του συμπατριώτη μου.

Αισθανόμενος λιγάκι ντροπιασμένος και προσπαθώντας να δικαιολογήσω τα αδικαιολόγητα, εξηγώ στους συνομιλητές μου πως δεν είμαστε όλοι οι έλληνες το ίδιο και πως το μεσογειακό ταπεραμέντο σε συνδυασμό με την βαλκανική ταυτότητα μας κάνει λιγάκι οξύθυμους και αντιδραστικούς. Ο Mehmet με το μειδίαμά του έδειχνε να με καταλαβαίνει απόλυτα ενώ αντίθετα η κοπέλα της παρέας φαινόταν έτοιμη για καυγά, κάτι που δεν προοιωνιζόταν από την μέχρι στιγμή σιωπηλή στάση της. «Αποφασίστε τι θέλετε να είστε για να ξέρουμε και εμείς τι να κάνουμε!» μου λέει σε σπαστά αγγλικά με σχετικά βαριά προφορά. Η έκπληξη μου ήταν μεγάλη καθώς μέχρι εκείνη τη στιγμή και λόγω του ονόματός της νόμιζα πως ήταν ελληνίδα. Την ρωτάω κατ’ ευθείαν από ποια χώρα είναι και η απάντησή της προκάλεσε το περιπαικτικό γέλιο τόσο του Mehmet όσο και του Karlo.

Το πρόβλημα έχει «όνομα»;

«Είμαι από την Μακεδονία ή όπως εσείς την ονομάζεται Πρώην Γιουκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας» και αρπάζει το laptop μου, που είχε ξεμείνει στην πλευρά του Karlo. «Ορίστε μου λέει: Μπες στην Wikipedia γράψε τη λέξη “Macedonia” και να δούμε τι θα σου εμφανίσει!». Προσπαθώντας να την καθησυχάσω της εξήγησα πως για εμένα το θέμα με το όνομα της γειτονικής μας χώρας είναι προσωπική υπόθεση του καθενός και δεν συμμερίζομαι ούτε την άποψη της Αθήνας αλλά ούτε και των Σκοπίων. Εκείνη με τη σειρά της μου δήλωσε πως η εξεύρεση λύσης του συγκεκριμένου ζητήματος αποτελεί ένα από τα βασικά αγκάθια για τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της χώρας της τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και σε μία σειρά άλλων οργανισμών, όπως το ΝΑΤΟ. «Ο Ήλιος είναι και πρέπει να γίνει ακόμα ένα αστέρι», προσθέτει κάνοντας αναφορά στο κεντρικό σύνθημα της υποψηφιότητας των Σκοπίων για την ΕΕ.

Μην έχοντας καμία διάθεση για μία ακόμα ατέρμονη συζήτηση για το ποιο όνομα θα έπρεπε ή θα μπορούσε να υιοθετήσει η γειτονική μας χώρα, τη ρωτώ για το εάν έχει σκεφτεί ποτέ τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η είσοδος ενός μικρού κράτους στην ΕΕ. Η απάντησή της με κάλυψε πλήρως: «Είμαι κάτοικος μίας βαλκανικής χώρας και κάποιες φορές μου είναι δύσκολο να είμαι περήφανη για αυτή ή ακόμα και να μπορώ να πω πως κατάγομαι από αυτή. Σπουδάζω στη Θεσσαλονίκη και με ενοχλεί το γεγονός ότι πρέπει να προσέχω πως εκφράζομαι γιατί οι σχέσεις μεταξύ των χωρών μας θυμίζουν εκείνες της Μόσχας με της Ουάσινγκτον την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Ξέρω πως η ένταξη στην ΕΕ ίσως βοηθήσει στην επίλυση κάποιων προβλημάτων, όπως η σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή αλλά φοβάμαι πως το τίμημα θα είναι η   ισοπέδωση από την οικονομική εξίσωση των δυτικό-ευρωπαϊκά στάνταρ με τα δικά μας στην κατανάλωση βασικών αγαθών της καθημερινότητας. Οι μικρές χώρες όπως η δική μου έχουν συχνά μία τάση άκριτου μιμητισμού των ξένων προτύπων που όμως πρακτικά είναι ανεφάρμοστα σε εμάς. Ίσως η Ευρώπη να μας βλέπει σαν μία ανεξερεύνητη γη για νέες επενδύσεις αλλά και πάλι ίσως να μας βλέπει και σαν μία νέα χωματερή. Στην πατρίδα μου βρίσκεται το μεγαλύτερο ποσοστό εκείνων που τάσσονται κατά της ένταξης στην ΕΕ καθώς μεγάλα κομμάτια πληθυσμού όπως οι γηραιότεροι είναι πολύ επιφυλακτικοί. Για εμάς η ΕΕ δεν είναι η ελπίδα και η εγγύηση για την πραγματοποίηση ενός ονείρου αλλά ο φόβος για το άγνωστο, καθώς τώρα η ΕΕ θυμίζει περισσότερο ένα κλειστό club για τους λίγους παρά ένα μόρφωμα που μας περιμένει με ανοιχτές αγκάλες.»

Ο τόνος της ήταν ήρεμος και πράος και μου αποκάλυπτε πως απέναντι μου είχα ένα άτομο που είχε ζυγίσει τα υπέρ και τα κατά ενός σημαντικού ζητήματος που απασχολεί κάθε ευρωπαϊκή χώρα, μακριά από αισθήματα εθνικισμού ή μισαλλοδοξίας. Ανακουφισμένος και μετά από ακόμα έναν διάλογο μεταξύ όλων πλέον που αριθμούσαν τα πλεονέκτημα αλλά και τα μειονεκτήματα του να είσαι μέλος της ΕΕ την ρώτησα για το εάν εκείνη είναι υπέρ και κατά. Η απάντησή της ήταν αφοπλιστική: «Θέλω τα Βαλκάνια ενωμένα! Θέλω την Ευρώπη ενωμένη!».

Νέοι φίλοι

Τριγύρω οι έντονες συζητήσεις είχαν δώσει τη θέση τους σε γέλια και αστεϊσμούς που καλύπτονταν από τους ήχους της ρυθμικής pop μουσικής που ακουγόταν από τα ηχεία. Είχαν περάσει κιόλας δύο ώρες από τη στιγμή που μπήκα και έπρεπε να φύγω αλλά υποσχέθηκα στους νέους μου φίλους πως θα τους ξανασυναντούσα στο άμεσο μέλλον για ακόμα μια ενδιαφέρουσα συζήτηση. Και μάλλον δύο ώρες συζήτησης αρκούν για να αφήσεις πίσω τις προκαταλήψεις και για να ξεφύγεις από τα σύνορα σου. Βγαίνοντας έξω, παρατήρησα πως τα σύννεφα είχαν δώσει τη θέση τους σε έναν ηλιόλουστο ουρανό. Αφού περπάτησα για κάποια λεπτά, κοντοστάθηκα σε ένα παγκάκι που μου εξασφάλιζε άριστη θέα στην Ακρόπολη και άναψα ένα τσιγάρο. Άνοιξα τον υπολογιστή μου και είδα στο Facebook -ή όπως το λέω εγώ «το βιβλίο με τις φάτσες»- τρία νέα αιτήματα φιλίας, από τους τρεις νέους φίλους μου. Χαμογελώντας σκέφτηκα πως κάτι παρόμοιο είναι και η Ευρωπαϊκή Ένωση: ένα club του Facebook στο οποίο όταν γίνεσαι μέλος αποκτάς αυτόματα 27 νέους φίλους, με τους οποίους μπορείς να κάνεις νέα και ενδιαφέροντα πράγματα που δεν θα μπορούσες μόνος σου. Και η μέχρι στιγμής πορεία έχει δείξει πως «η ισχύς εν τη ενώσει»! Και τελικά δεν μου φαίνονται όλα τόσο παράξενα! Ζήτω οι νέοι μου φίλοι! Ζήτω η Ευρώπη! ©

<<τα εν οίκω